15
01-2022

Giới thiệu các loài Hạt trần ở Việt Nam: Đỉnh tùng – Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam – BVNGroup

Ở mức quốc tế Đỉnh tùng được đánh giá là Sắp bị tuyệt chủng (A1d) do diện tích rừng bị suy giảm trên toàn vùng phân bố. Hiện trạng quốc tế này chưa được đánh giá lại theo các chỉ tiêumới của IUCN 2001. Ở Việt Nam loài này được coi là loài Hiếm (Anon., 1996). NCG đánh giá hiện trạng loài này là Sắp bị tuyệt chủng dựa trên mức suy thoái các quần thể do quá trình chuyển đổi các nơi sống nguyên sinh của loài thành đất nông nghiệp diễn ra mạnh mẽ, các quần thể bị chia cắt mạnh và có sự suy giảm liên tục cả về diện tích, vùng phân bố và chất lượng các nơi sống


Thân cây
Ảnh: Averyanov
Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa – Bá Thước – Thanh Sơn


Cành mang nón và nón đực
Ảnh: Phan Kế Lộc
Hòa Bình – Mai Châu – Pà Cò


Hạt chín
Ảnh: Averyanov
Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa – Bá Thước – Thanh Sơn


Cây non
Ảnh: Phan Kế Lộc
Khu BTTN Pù Huống, Nghệ An – Con Cuông – Bình Chuẩn

Thông tin chung

Tên thường gọi: Đỉnh tùng
Tên khác: Phỉ ba mũi (tiếng Việt)
Tên tiếng Anh: Plum Yew (tiếng Anh
Tên khoa học: Cephalotaxus mannii Hook. f.
Tên đồng nghĩa: Cephalotaxus hainanensis H.L. Li, Cephalotaxus griffithii Hook.f. Trong một số tài liệu loài này được gọi với tên C. oliveri Mast. Các tài liệu còn có ghi cả các loài C. fortunei và C. drupacea ở Việt Nam. Tuy nhiên, chỉ có một loài thuộc chi nhỏ này ở Việt Nam là C. mannii.
Thuộc họ Đỉnh tùng – Cephalotaxaceae

Hiện trạng bảo tồn

Hiện trạng quốc tế SẮP BỊ TUYỆT CHỦNG A1dHiện trạng vương quốc hiện tại HIẾMHiện trạng vương quốc yêu cầu qua nhìn nhận SẮP BỊ TUYỆT CHỦNG A2cd B1ab ( i ‐ v ), B2ab ( i ‐ v ), C1Ở mức quốc tế Đỉnh tùng được nhìn nhận là Sắp bị tuyệt chủng ( A1d ) do diện tích quy hoạnh rừng bị suy giảm trên toàn vùng phân bổ. Hiện trạng quốc tế này chưa được nhìn nhận lại theo những chỉ tiêumới của IUCN 2001. Ở Nước Ta loài này được coi là loài Hiếm ( Anon., 1996 ). NCG nhìn nhận thực trạng loài này là Sắp bị tuyệt chủng dựa trên mức suy thoái và khủng hoảng những quần thể do quy trình quy đổi những nơi sống nguyên sinh của loài thành đất nông nghiệp diễn ra can đảm và mạnh mẽ, những quần thể bị chia cắt mạnh và có sự suy giảm liên tục cả về diện tích quy hoạnh, vùng phân bổ và chất lượng những nơi sống .

Mô tả

Đỉnh tùng – Cephalotaxus mannii Hook. f.
1. Cành không mang nón.
2. Lá, mặt dưới.
3. Cành mang nón và nón đực.
4. Cành mang hạt và hạt.
(Phạm Văn Quang vẽ 1‐2 từ DKH 7294, 3 từ P
10618 và 4 từ HAL 4292)

Cây gỗ mọc đứng, nhỏ, tương đối chịu bóng với thân thẳng và tán hẹp, cao tới 20 ‐ 30 m và đường kính ngang ngực 50 ‐ 110 cm. Cây gặp rải rác thành từng đám nhỏ ở độ cao 500 ‐ 2000 m trên mặt biển, trong những rừng nguyên sinh rậm thường xanh cây lá rộng nhiệt đới gió mùa gió mùa núi thấp trên cả núi đá vôi và những loại đất phong hoá từ silicát ( nhiệt độ trung bình năm 13 ‐ 210C, lượng mưa năm trên 1500 mm ). Thường mọc cùng với Kim giao núi đất ( Nageia wallichiana ), Thông đỏ nam ( Taxus wallichiana ), Thông tre lá dài ( Podocarpus neriifolius ) và Thông nàng ( Dacrycarpus imbricatus ) trên những vùng núi đá silicát đa phần ở miền Trung và Nam Nước Ta, và với Thiết sam giả ( Pseudotsuga sinensis ), Thông Pà Cò ( Pinus kwangtungensis ), Kim giao núi đá ( Nageia fleuryi ), Thông tre lá ngắn ( Podocarpus pilgeri ), Pơ mu ( Fokienia hodginsii ), Thông đỏ bắc ( Taxus chinensis ) và những loài Dẻ tùng ( Amentotaxus spp. ) trên núi đá vôi ở Bắc Nước Ta. Thường gặp tái sinh tự nhiên .

Phân bố

Ở Nước Ta Đỉnh tùng được biết chắc như đinh có ở Tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Sơn La, Cao Bằng, Hoà Bình, Hà Tây, Thanh Hóa, Nghệ An, Thừa Thiên Huế, Kon Tum, Gia Lai, Lâm Đồng. Những thông tin có gặp ở Thái Nguyên, thành phố Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Đắc Lắc, Khánh Hòa và Ninh Thuận cần được kiểm tra. Trên quốc tế loài này phân bổ từ Đông Bắc Ấn Độ, Lào, Bắc Myanma, Bắc Thái Lan tới Nam Trung Quốc .

Công dụng

Gỗ Đỉnh tùng có chất lượng cao, chịu mối mọt, được sử dụng làm đỗ gỗ hạng sang, đồ mỹ nghệ và cán công cụ. Hạt có dược tính, còn vỏ ở hòn đảo Hải Nam dùng chữa sốt ( Tripp, 1995 ) .Chất alcaloit Homoharringtonine chiết xuất từ loài C. harringtonia của Trung Quốc cho thấy có công dụng chống những dạng bệnh máu trắng khác nhau ( Fu Li ‐ kuo và Jin Jian ‐ ming, 1992 ). Khả năng gây trồng loài này làm thuốc chống ung thư cần liên tục được nghiên cứu và điều tra. Nó còn có tiềm năng sử dụng làm hoa lá cây cảnh do những cây non chịu bóng và có hình dáng đẹp trong khi những cây trưởng thành có kiểu vỏ độc lạ .


Sự phân bố của Đỉnh tùng tại Việt Nam

Các mối đe doạ

Đỉnh tùng đã bị khai thác lấy gỗ và làm thuốc trên hàng loạt vùng phân bổ trên quốc tế. Thu hái vỏ cây sẽ làm cây chết, và do đó cách thu hoạch này là không bền vững và kiên cố. Ở Nước Ta loài bị đe doạ đa phần là do rừng bị ngăn cách và việc quy đổi nơi sống thành đất nông nghiệp ở những vùng đất thấp, núi thấp và một số ít rừng núi trung bình không đá vôi. Ở những nơi mà loài này mọc trong khu vực giữa đất nông nghiệp và rừng trên núi thì những khu rừng này có năng lực bị suy thoái và khủng hoảng. Đối với Đỉnh tùng việc kiến thiết xây dựng những khu bảo tồn có diện tích quy hoạnh rừng lớn chưa bị ảnh hưởng tác động và được quản trị đúng cách hoàn toàn có thể là giải pháp bảo tồn lâu dài hơn duy nhất .

Sự hiện diện trong các khu bảo tồn

Đỉnh tùng được ghi nhận với các quần thể nhỏ ở một loạt các VQG và khu BTTN như VQG Ba Vì, VQG Bạch Mã, khu BTTN Pù Luông, khu BTTN Pù Huống, VQG Chư Mom Ray và phần lớn các khu bảo tồn quanh núi Bì Đúp ở Lâm Đồng. Thông tin từ VQG Tam Đảo cần được kiểm tra. Các quần thể lớn nhất ở Lâm Đồng (khoảng 100 cây) gặp trên các sườn của Núi Voi ‐ huyện Đức Trọng, là khu vực được xếp vào rừng phòng hộ đầu nguồn (Thomas et al., 2002).

Hoạt động bảo tồn đề xuất

Đỉnh tùng cần được đưa vào Nhóm IIA của Danh mục những loài động vật hoang dã, thực vật quí hiếm để hạn chế khai thác và sử dụng, nhờ đó tạo điều kiện kèm theo cho việc bảo vệ loài bên ngoài những khu bảo tồn, hầu hết là trong những rừng phòng hộ. Việc phân bổ rộng của loài được cho phép thiết lập những khu bảo tồn chuyển vị gồm tổng thể những nguồn gốc sử dụng giống từ hạt hoặc cây hom. Những quần thể tốt như ở Núi Voi, Đức Trọng, Lâm Đồng và khu BTTN Pù Huống cần được xác lập và bảo vệ như những nguồn giống vương quốc .

Nguồn:Nguyễn Tiến Hiệp, Phan Kế Lộc, Nguyễn Đức Tố Lưu, Philip Ian Thomas, Aljos Farjon, Leonid Averyanov và Jacinto Regalado Jr. “Thông Việt Nam, nghiên cứu hiện trạng và bảo tồn

Tác giả: Admin